Sirli KƏŞF: Nəhəngdirlər, amma çəkisizdirlər

Yupiter ölçüsündədirlər, amma pambıq konfet qədər yüngüldürlər: İki "super yumşaq" planet kəşf edilib

Ajans.az xəbər verir ki, NASA-nın "TESS" peyki ölçülərinə görə Günəş sisteminin nəhəng planetləri ilə müqayisə oluna bilən, lakin sıxlığı pambıq konfet qədər az olan iki yeni planet aşkar edib. Oksford Universitetinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu eyni ulduz sistemində yanaşı yerləşən bu qeyri-adi planetlərin sirrini araşdırmağa başlayıb.

Alimlər Günəş sistemindən kənardakı planetləri tədqiq edərkən bəzən olduqca maraqlı və gözlənilməz xüsusiyyətlərə malik səma cisimləri ilə qarşılaşırlar. NASA-nın Tranzit Ekzoplanet Tədqiqat Peyki (TESS) tərəfindən əldə edilən son məlumatlar da belə qeyri-adi kəşflərdən birinə imkan yaradıb. NASA bu iki yeni planeti indiyədək aşkar edilmiş ən "yumşaq" planetlər kimi xarakterizə edir. Onların ölçüləri Yupiterə yaxın olsa da, kütlələri son dərəcə azdır. Alimlər bu planetlərin sıxlığını pambıq konfetlə müqayisə edirlər. Oksford Universitetinin Fizika fakültəsində çalışan Corc Dansfildin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu TESS teleskopundan alınan məlumatları təhlil edərək bu qeyri-adi planet sistemini üzə çıxarıb."TOI-791 b" adlı planet ölçüsünə görə demək olar ki, Yupiterlə eynidir. Lakin onun kütləsi Yupiterin cəmi 3 faizi qədərdir. Sistemdəki digər planet —"TOI-791 c" isə həcm baxımından Yupiterdən daha böyük olsa da, kütləsi Yupiterin yalnız 5,9 faizinə bərabərdir.

Kainatda bu cür "super yumşaq" planetlərə çox nadir hallarda rast gəlinir. Belə planetlərdən ikisinin eyni ulduz sistemində yanaşı yerləşməsi isə astronomlar arasında böyük maraq doğurub. NASA-nın Ames Araşdırma Mərkəzinin alimi Stiv Hovell bildirib ki, nəhəng planetlərin yaranması bütün planet sisteminin təkamülünə mühüm təsir göstərir. Buna görə də Yupiter ölçüsündə, lakin çox yüngül olan bu planetlərin öyrənilməsi kainatın keçmişini anlamaq baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. 

Planetlərin kütləsi necə müəyyən edilib?

Planetlərin həqiqi kütləsini və çəkisini müəyyən etmək üçün alimlər xüsusi müşahidə üsulundan istifadə ediblər. 2018-ci ildə fəaliyyətə başlayan TESS missiyası Kepler teleskopunun müşahidə imkanlarını təxminən 400 dəfə genişləndirmək məqsədi ilə orbitə göndərilmişdi. Bu günə qədər peyk 7 931 planet namizədi aşkarlayıb ki, onlardan 897-si artıq təsdiqlənib. Söhbət gedən planet sistemi üzrə yeddi il ərzində ümumilikdə 1 122 gün davam edən müşahidələr aparılıb. Toplanmış məlumatların təhlili zamanı məlum olub ki, bu "super yumşaq" planetlər olduqca uzun orbitalara malikdir.

Bundan əlavə, onlar ulduzlarının ətrafında dövr edərkən bir-birlərinə cazibə qüvvəsi ilə təsir göstərirlər. Bu qarşılıqlı təsir onların ulduzun qarşısından keçmə vaxtlarında kiçik dəyişikliklər yaradır. Alimlər də məhz həmin zaman fərqlərini analiz edərək planetlərin kütləsini dəqiq hesablaya biliblər. Hazırda tədqiqatlar davam edir. Mütəxəssislər bu pambıq konfetə bənzər planetlərin necə yarandığını və atmosferlərinin kimyəvi tərkibinin onların öz oxu ətrafında fırlanmasına necə təsir göstərdiyini müəyyənləşdirməyə çalışırlar.