İordaniyada kütləvi məzarlıq AŞKARLANIB

Cənubi Florida Universitetinin alimləri və onların beynəlxalq həmkarları İordaniyada aşkar edilmiş qədim kütləvi məzarlıqla bağlı genişmiqyaslı fənlərarası tədqiqatı başa çatdırıblar. Araşdırma nəticəsində məzarlığın tarixdə məlum olan ilk pandemiyalardan biri — Yustinian vəbası ilə birbaşa əlaqəli olduğu elmi cəhətdən təsdiqlənib.

Ajans.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Journal of Archaeological Science” (Arxeoloji Elmlər Jurnalı) nəşrində dərc olunub.

Tarixçilər tərəfindən genişmiqyaslı bubonik vəba epidemiyası kimi xarakterizə edilən Yustinian vəbası eramızın VI–VII əsrlərində Şərqi Aralıq dənizi hövzəsinin böyük hissəsinə yayılaraq milyonlarla insanın ölümünə səbəb olub. Yeni araşdırma təkcə xəstəliyə səbəb olan patogenin müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmayıb, eyni zamanda pandemiyanın qədim dövrlərdə fərdlərə və şəhər həyatına təsirini də təhlil edib.

Kütləvi məzarlıq müasir İordaniya ərazisində yerləşən qədim Ceraş (Gerasa) şəhərində, əvvəllər hippodrom kimi istifadə olunan sahədə aşkar edilib. Qazıntılar zamanı arxeoloqlar yüzlərlə insanın qısa müddət ərzində eyni anda dəfn edildiyini müəyyən ediblər. Bu hal, adətən tədricən genişlənən şəhər qəbiristanlıqlarından kəskin şəkildə fərqlənir.

Alimlərin fikrincə, belə kütləvi dəfn yüksək və qəfil ölüm səviyyəsinin göstəricisi olub və vəba epidemiyaları ilə bağlı tarixi mənbələrdə yer alan məlumatlarla üst-üstə düşür.

Tədqiqat çərçivəsində insan qalıqlarında tapılan mikroorqanizmlər üzərində aparılan genetik analizlər vəbaya səbəb olan Yersinia pestis bakteriyasının mövcudluğunu təsdiqləyib. Bu fakt Ceraşı Şərqi Aralıq dənizi regionunda Yustinian vəbası ilə əlaqəsi arxeoloji və genetik baxımdan sübut edilmiş ilk kütləvi məzarlıq nümunəsinə çevirib.

Bundan əlavə, qalıqların və ətraf arxeoloji mühitin təhlili qədim cəmiyyətin sosial quruluşu, əhali hərəkətliliyi və insanların pandemiyaya qarşı həssaslığı barədə mühüm məlumatlar əldə etməyə imkan verib. Xüsusilə epidemiya dövründə insanların hərəkəti və müxtəlif sosial qrupların qarışması bu kütləvi məzarlıq sayəsində daha aydın şəkildə üzə çıxıb.

Alimlər qeyd edirlər ki, bu cür araşdırmalar yalnız keçmişi anlamağa deyil, həm də pandemiyaların cəmiyyətə təsir mexanizmlərini daha dərindən dərk etməyə kömək edir. Bu isə XXI əsrdə bəşəriyyətin yenidən qlobal epidemiyalarla üzləşdiyi bir dövrdə xüsusi aktuallıq daşıyır.