Parlaq xəbər: Yerin ozon təbəqəsi bərpa olunur

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (WMO) çərşənbə axşamı yayımladığı yeni hesabatda bildirilir ki, Yerin qoruyucu ozon təbəqəsi bu əsrin ortalarına qədər tam bərpa yolundadır. Sənəddə qeyd olunur ki, bu nailiyyət əsasən Monreal Protokolu kimi beynəlxalq razılaşmaların uğuru nəticəsində mümkün olub.

Ajans.az xəbər verir ki,WMO-nun 2024-cü il üzrə Ozon Bülletenində vurğulanır ki, Antarktida üzərindəki ozon dəliyi bu il son illərlə müqayisədə daha kiçik olub. Bu, həm planetin, həm də insan sağlamlığının qorunması baxımından “xoş elmi xəbər” kimi dəyərləndirilib.

BMT-nin baş katibi Antonio Quterreş məsələ ilə bağlı açıqlamasında bildirib:

“Bu gün ozon təbəqəsi sağalmaqdadır. Bu nailiyyət bizə göstərir ki, ölkələr elmi xəbərdarlıqlara qulaq asdıqda, real tərəqqi mümkündür.”

WMO izah edir ki, ozonun azalmasında illik dəyişkənlik bəzi təbii atmosfer amilləri ilə əlaqəli olsa da, uzunmüddətli müsbət dinamika beynəlxalq əməkdaşlığın uğurunu əks etdirir.

Hesabat həm də Ümumdünya Ozon Gününə və 1985-ci ildə qəbul olunmuş və ozon təbəqəsinin qorunmasını qlobal problem kimi tanıyan Vyana Konvensiyasının 40 illiyinə həsr olunub. 1987-ci ildə isə bu konvensiyanı tamamlayan Monreal Protokolu imzalanmışdı. Protokol ozonu məhv edən maddələrin – xüsusilə soyuducularda, kondisionerlərdə və aerozol məhsullarında istifadə olunan CFC-lərin – mərhələli şəkildə ləğvini nəzərdə tuturdu.

WMO qeyd edir ki, bu günə qədər həmin saziş ozonu məhv edən maddələrin istehsal və istehlakının 99 faizdən çoxunun dayandırılmasına səbəb olub. Nəticədə, ozon təbəqəsinin 1980-ci illərin səviyyəsinə qayıtması bu əsrin ortalarında mümkün olacaq.

Bu isə dəri xərçəngi, katarakta və ultrabənövşəyi (UV) şüalanma səbəbindən ekosistemlərə ziyan kimi riskləri əldəqayırma şəkildə azaldacaq.

Bülletendə həmçinin qeyd olunub ki, Antarktida üzərində ozon dəliyi 2024-cü ilin sentyabrında maksimum 46,1 milyon ton ozon itkisi ilə müşahidə edilib – bu göstərici 1990–2020-ci illərin orta səviyyəsindən aşağıdır.

Müşahidələrə əsasən, bu il ozon təbəqəsinin bərpası yavaş başlasa da, sonrakı dövrdə nisbətən sürətli artım qeydə alınıb ki, bu da Antarktida üzərində ilkin bərpanın sabit göstəricisi kimi qiymətləndirilib.

BMT və WMO hər dörd ildən bir ozon təbəqəsinin vəziyyəti ilə bağlı elmi qiymətləndirmə aparır. Ən son – 2022-ci ildə yayımlanan qiymətləndirməyə əsasən, mövcud siyasətlər davam edərsə:

• Antarktida üzərində ozon təbəqəsi 2066-cı ilə,
• Arktika üzərində 2045-ci ilə,
• qalan bölgələrdə isə 2040-cı ilə qədər tam bərpa olunmalıdır.