Səssiz təhlükə: Eşitmə itkisi və tənhalıq yaddaşı AZALDIR

UNIGE komandasının apardığı araşdırmalar göstərir ki, karlıq tənhalıq hissi ilə birləşərək yetkinlik yaşındakı insanlarda koqnitiv geriləməni sürətləndirir.

Ajans.az xarici mənbələrə istinadən xəbər verir ki, eşitmə zəiflədikdə və tənhalıq yarandıqda yaddaş daha çox əziyyət çəkir. Ancaq insanlarla ünsiyyətdə olmaq və eşitmə cihazlarından istifadə etmək bu problemdə kömək edə bilər. İzolyasiya, ünsiyyət çətinlikləri, eşitmə qabiliyyətinin itirilməsi və ya itkisi insan həyatında əsl problemdir. Zaman keçdikcə bu, idrak qabiliyyətinin azalması üçün də risk faktoruna çevrilə bilər. Cenevrə Universitetindən (UNIGE) bir qrup eşitmə itkisi və tənhalığın yaddaşa birgə təsirini araşdırmaq üçün Avropa üzrə 33.000 nəfər yaşlı böyüklərin məlumatlarını təhlil edib. Onlar sosial təcrid və qəbul edilən tənhalıq dərəcəsinə əsaslanan üç fərqli profil müəyyən ediblər. Tədqiqatlar göstərir ki, eşitmə itkisi xüsusilə sosial cəhətdən təcrid olub-olmamasından asılı olmayaraq özünü tənha hiss edən fərdlər arasında koqnitiv geriləməni sürətləndirir. Communications Psychology jurnalında dərc olunan bu nəticələr erkən və profilaktik eşitmə baxımını dəstəkləyir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, 2050-ci ilə qədər təxminən 2,5 milyard insan eşitmə itkisi və ya zəifləmə ilə üzləşəcək. 60 yaşdan yuxarı insanların 25%-dən çoxu eşitmə qabiliyyətinin itirilməsi ilə üzləşir. Yaratdığı sosial problemlərə əlavə olaraq, bu itki - və ya azalma - sonrakı həyatda idrakın azalması riskinin əhəmiyyətli dərəcədə artması ilə əlaqələndirilir. Təsirə məruz qalanlar üçün bu risk iki-üç dəfə yüksək ola bilər. Cenevrə Universitetinin (UNIGE) Ömür Boyu İnkişaf Psixologiyası Laboratoriyasından və Koqnitiv Qocalma Laboratoriyasından bir qrup araşdırmaçı, eşitmə zəiflikləri və tənhalıq hisslərinin birləşməsinin - istər obyektiv olaraq ölçüldü, istərsə də subyektiv olaraq - yaşlılıqda sürətlənmiş yaddaş azalması ilə əlaqəli olub olmadığını araşdırmaq üçün yola çıxdı. 

UNIGE-nin Psixologiya və Təhsil Elmləri Fakültəsinin Ömrü Laboratoriyasında doktorluqdan sonrakı tədqiqatçı və tədqiqatın ilk müəllifi Charikleia Lampraki:

 ''Bu nisbətən yeni bir yanaşmadır. Bəzi tədqiqatlar bunun perspektivli bir yol ola biləcəyini irəli sürsə də, çox az tədqiqat qrupu bunu həqiqətən araşdırıb''. 

33.000 nəfər üzərində araşdırma aparıldı:

Təhlillərini aparmaq üçün tədqiqatçılar geniş miqyaslı SHARE araşdırmasından (Avropada Sağlamlıq, Yaşlanma və Təqaüd Sorğusu) - 2002-ci ildə başlanmış və 50 və daha yuxarı yaşda olan avropalıların sağlamlığını və qocalmasını araşdıran uzununa sorğunun məlumatlarına əsaslanıb. Lifespan Laboratoriyasının dosenti və tədqiqatın direktoru Andreas İhle izah edir: "Biz on iki ölkədən, o cümlədən İsveçrədən 33.000 nəfəri təmsil edən məlumatlardan istifadə etdik".  İştirakçılar gündəlik həyatlarının müxtəlif aspektləri - fəaliyyətlər, sosial əlaqələr və qavrayışlar kimi hər iki ildən bir sorğulanır və standart məşqlərdən istifadə edərək epizodik yaddaş kimi koqnitiv funksiyalar üzrə testlərdən keçirlər.

UNIGE tədqiqat qrupu problemlə bağlı üç fərqli profil müəyyən edib:

1. Sosial cəhətdən təcrid olunmuş və özünü tənha hiss edən insanlar.
2. Sosial cəhətdən təcrid olunmayan, lakin yenə də özünü tənha hiss edən insanlar. 
3. Sosial cəhətdən təcrid olunmuş, lakin özünü tənha hiss etməyən insanlar.

İzolyasiya və karlıq: ''partlayıcı'' kokteyli

Elm adamları daha sonra bu fərqli profillərin qəbul edilən izolyasiya növündən və eşitmə itkisinin dərəcəsindən asılı olaraq fərqli idrak geriləmə trayektoriyalarının olub olmadığını araşdırdılar. UNIGE-nin Psixologiya və Təhsil Elmləri Fakültəsinin Koqnitiv Qocalma Laboratoriyasının tam professoru və tədqiqatın həmmüəllifi Matthias Kliegel deyir: ''Sosial olaraq təcrid olunmayan, lakin özünü tənha hiss edən insanların kar olanda bilişsel geriləmələrinin sürətləndiyini gördük'' deyir.

Bu tapıntılar həm eşitmə itkisi, həm də koqnitiv geriləmənin qarşısını almaq üçün fərdlərin sosial və emosional ölçülərinə toxunmağın vacibliyini dəstəkləyir. Bu, xüsusilə sosial cəhətdən təcrid olunmayan, lakin hələ də özünü tənha hiss edən insanlar üçün çox vacibdir - belə hallarda, eşitmə cihazından istifadə kimi sadə eşitmə müdaxilələri onların sosial həyata daha dolğun cəlb edilməsinə kömək etmək üçün kifayət edə bilər.  Charikleia Lampraki: "Bu fərdlər artıq sosial inteqrasiya olunublar, buna görə də onların əlaqəsini gücləndirmək və bilişsel sağlamlıqlarını qorumaq üçün sensor maneəni aradan qaldırmaq məsələsidir".

Mənbə:

Materiallar Université de Genève tərəfindən təmin edilmişdir.